RỘN RÀNG NGÀY HỘI KATÊ TRÊN THÁP PÔ SAH INƯ

01/12/2022 00:00
124

HUYỀN TRÂN


Lễ hội Katê năm 2022 của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn, tổ chức tại tháp Pô Sah Inư, phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết đã diễn ra trong không khí vui tươi, rộn ràng với nhiều nghi thức văn hóa truyền thống đặc trưng của đồng bào Chăm tỉnh Bình Thuận, để lại nhiều cảm xúc và ấn tượng tốt đẹp trong lòng người dân và du khách gần xa. Lễ hội không chỉ duy trì và phát huy những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của người Chăm mà còn góp phần giới thiệu, quảng bá đến du khách trong và ngoài nước những nét văn hóa đặc sắc của Bình Thuận nói chung và văn hóa của cộng đồng người Chăm nói riêng. Và đặc biệt hơn, trong năm 2022 này, lễ hội Katê của người Chăm tỉnh Bình Thuận được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

   Ông Thông Minh Lợi, thôn 3, Thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, chia sẻ: Năm nay, lễ hội Katê được tổ chức trang trọng trên tháp Pô Sah Inư, đồng bào Chăm ai cũng bày tỏ sự vui mừng, phấn khởi vì được Đảng, Nhà nước quan tâm chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào. Katê là lễ hội có ý nghĩa quan trọng và thiêng liêng, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn.

   Katê là một lễ hội đặc sắc trong nhiều lễ hội hàng năm của đồng bào Chăm. Là nơi hội tụ những tinh hoa văn hóa, sinh hoạt, tập tục, tín ngưỡng, kỹ thuật, mỹ thuật, tập quán thông qua các đồ cúng tế, y phục, nhạc cụ, những bài thánh ca ca ngợi công việc đồng áng, mùa màng. Lễ hội Katê còn là dịp để các chàng trai, cô gái Chăm phô diễn trước công chúng những điệu múa, bài ca, điệu kèn, điệu trống với một phong cách độc đáo riêng chỉ có của đồng bào Chăm. Trong âm thanh dìu dắt của kèn Saranai, trong nhịp thôi thúc của trống Ginăng đưa những người dự lễ hội Katê lên đỉnh của sự thăng hoa, hòa cùng với điệu múa nhịp nhàng, thướt tha của các thiếu nữ Chăm bay khắp cõi trời mơ.

 


Lễ rước y trang của nữ thần Pô Sah Inư lên tháp chính trong lễ hội Katê của người Chăm Bình Thuận.

 

   Lễ hội Katê chính là giây phút thiêng liêng của người trần thế đánh thức các tháp Chăm cổ kính yên ngủ dưới lớp bụi thời gian, góp phần làm phong phú cho vườn hoa văn hóa đa sắc, đa màu của các dân tộc trên địa bàn tỉnh Bình Thuận nói riêng và của các dân tộc Việt Nam nói chung. Lễ hội Katê diễn ra theo trình tự các bước đã có truyền thống từ xa xưa, bao gồm: lễ rước y trang, lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và sau cùng là đãi lễ.

 

   Anh Trần Đức Dũng, Trưởng ban quản lý tháp Pô Sah Inư cho biết: Lễ hội Katê năm nay có nhiều điều khác biệt so với những năm trước. Ngay từ sáng sớm ngày 24 tháng 10 năm 2022, đồng bào Chăm từ các làng Chăm ở các huyện Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình, Tuy Phong, Hàm Thuận Nam, Tánh Linh đã tề tựu về với tháp Pô Sah Inư để chuẩn bị đón xem các nghi lễ của lễ hội Katê, đặc biệt là lễ rước y trang của nữ thần lên tháp chính. Những ngày diễn ra lễ hội Katê trên tháp Pô Sah Inư, không chỉ có sự góp mặt đông đủ của cộng đồng người Chăm ở các huyện trong tỉnh mà còn có nhiều du khách trong và ngoài nước cũng đến tìm hiểu, vui chơi lễ hội. 

 

   Trong các nghi lễ truyền thống tại tháp Pô Sah Inư, cũng có nghi lễ Tống Ôn. Nghi lễ Tống Ôn có ý nghĩa cầu phúc cầu may, cầu mưa thuận gió hòa, cầu một năm được mùa, cầu cho dân làng khỏe mạnh, xua hết những điều xấu xa trong năm cũ để đón những điều tốt lành trong năm mới. Vì đồng bào Chăm nơi đây tin rằng thần cai quản đất là vị thần luôn che chở và phù hộ cho người dân nên đầu năm phải cúng tạ lễ cho thần cai quản đất đai để cầu an, cầu phúc và cầu tài lộc. Lễ vật chủ yếu để cúng đất gồm: trầu, cau, rượu, trứng, chuối, các loại trái cây. Nghi lễ được thực hiện tại khuôn viên sân của tháp chính. Các thầy cúng lễ ngồi xếp bằng, đốt trầm trên chén lửa tỏa ra làn khói nghi ngút linh thiêng, sau đó rót rượu vào chung khấn mời thần linh về hưởng lễ vật và van vái cầu xin thần linh phù hộ cho các làng Chăm, các con cháu trong gia đình và cộng đồng người Chăm có được sức khỏe dồi dào, cuộc sống được ấm no, hạnh phúc.

 

   Bà Lê Thị Kiển, ở thôn Phò Trì, xã Tân Thắng, huyện Hàm Tân cảm thấy rất vui mừng và phấn khởi khi được tham gia lễ hội Katê tại tháp Pô Sah Inư. Bà chia sẻ: Đến hẹn lại lên, vào dịp tổ chức lễ hội Katê trên tháp Pô Sah Inư, nghệ nhân Chăm ở các huyện trong tỉnh lại có dịp gặp gỡ giao lưu trong các phần thi, qua đó thắt chặt hơn tình đoàn kết gắn bó giữa các làng Chăm. Không chỉ vậy, đây cũng là dịp để người Chăm ở mỗi làng giới thiệu bản sắc văn hóa của làng Chăm mình đến với du khách gần xa. 

 

   Với ý nghĩa nâng cao nhận thức và hành động của đồng bào Chăm trong việc gìn giữ, bảo tồn các giá trị của lễ hội Katê, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng, hưởng thụ văn hóa của nhân dân và phục vụ du lịch. Ngoài phần tổ chức các nghi lễ truyền thống, lễ hội Katê năm 2022 còn tổ chức nhiều hội thi và trò chơi dân gian mang nét đặc trưng riêng như: hội thi trưng bày và các trang lễ vật trên thôn hala để dâng cúng nữ thần Pô Sah Inư, các trò chơi thi giã gạo, đội nước vượt chướng ngại vật, bịt mắt đập niêu với sự tham gia của các đội đến từ các xã vùng Chăm trên địa bàn tỉnh Bình Thuận. Đồng thời, cùng sự tham gia cổ vũ của người dân địa phương và du khách. 

 

   Có thể nói, phần hội năm nay được tổ chức khá công phu và có sự đầu tư. Trong phần hội các nghệ nhân ở các làng Chăm huyện Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình, Tuy Phong, Hàm Thuận Nam, Tánh Linh có dịp để giao lưu học hỏi, thể hiện sự khéo léo, nhanh nhạy của mình qua các phần thi.

 

   Ông Thông Bẩy, thôn 3, Thị Trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc cũng là một nghệ nhân đã có nhiều kinh nghiệm trong việc trang trí lễ vật trên thôn hala và cổ bồng, nên trong phần thi này ông đã thể hiện được sự khéo tay và khả năng sáng tạo có tính thẩm mỹ của mình qua phần thi trưng bày và trang trí lễ vật trên thôn hala và cổ bồng để dâng cúng nữ thần. Đây là phần thi khá hấp dẫn, tạo được không khí thi đua sôi nổi giữa các làng Chăm.

 

   Còn những trò chơi dân gian như: thi giã gạo, đội nước vượt chướng ngại vật, bịt mắt đập niêu luôn tạo sự hào hứng, bởi đây không chỉ là cuộc tranh tài mà còn là cơ hội để họ rèn luyện sức khỏe và thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc. Ngoài ra, các gian hàng trình diễn, giới thiệu sản phẩm nghề truyền thống như: dệt thổ cẩm và làm gốm. 

   Katê trên tháp Pô Sah Inư là một không gian văn hóa đa dạng và phong phú không chỉ ở hệ thống các nghi thức lễ mà nó còn tái hiện một cách sinh động quá trình lao động, sáng tạo văn hóa, nghệ thuật độc đáo của người Chăm. Mỗi năm chỉ có một lần, người Chăm hành hương về tháp Pô Sah Inư thực hiện nghi lễ cúng để cầu mong nữ thần ban cho sự may mắn, Palei yên bình, ấm no hạnh phúc. Cũng chính vì điều đó, lễ hội Katê của người Chăm tỉnh Bình Thuận được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 

 

   Trong những ngày này, con cháu đồng bào Chăm dù ở đâu vẫn hướng về ông bà với lòng thành kính. Katê trên tháp Pô Sah Inư đã khép lại trong không khí vui tươi, thắm tình đoàn kết và bắt đầu một mùa Katê gia đình đầm ấm.