Trải qua 100 năm hình thành và phát triển (21/6/1925 - 21/6/2025) trong quá trình biến động với muôn vàn khó khăn, thử thách của lịch sử, xã hội nhưng báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, trên tất cả các lĩnh vực. Trong tiến trình hình thành và phát triển đó, báo chí cách mạng Việt Nam có vai trò quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chế độ Xã hội chủ nghĩa, định hướng tư tưởng - nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, kịp thời truyền tải các thông tin trên mọi lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội... Báo chí là một vũ khí sắc bén và hiệu quả nhất trong quá trình đấu tranh, đặc biệt trên lĩnh vực tư tưởng, chính trị. Báo chí còn là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, mọi chủ trương của Đảng, chính sách - Pháp luật của Nhà nước và những ý kiến - mong muốn - phản ánh…của nhân dân đều được báo chí truyền tải hai chiều liên tục.

   1. Báo chí cách mạng Việt Nam trước năm 1930

   Ngay từ những năm 60 của thế kỷ XIX dưới sự phát triển nhu cầu thông tin, tác động của văn hóa phương Tây và những thành tựu kỹ thuật in ấn, báo chí ở Việt Nam đã bắt đầu hình thành và phát triển. Có thể nói: lịch sử báo chí Việt Nam được chính thức bắt đầu khi ấn phẩm đầu tiên là Gia Định báo ra đời vào năm 1865. Mặc dù còn rất khiêm tốn, đơn giản, thô sơ cả về mặt nội dung, hình thức, số lượng ấn phẩm và phạm vi phát hành nhưng Gia Định báo là cột mốc đầu tiên, quan trọng nhất đánh dấu sự bắt đầu và tạo nền tảng cho báo chí Việt Nam.

   Vào đầu thế kỷ XX, ý thức đấu tranh bảo vệ chủ quyền đất nước, độc lập dân tộc, tự do của nhân dân đã được nhóm lên. Nắm bắt được tình hình đó Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập ra tổ chức Thanh niên Cộng sản Đoàn, tập hợp những thanh niên yêu nước có tinh thần đấu tranh bảo vệ dân tộc, làm nòng cốt cho sự ra đời của Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội. Đây là tổ chức yêu nước đầu tiên ở Việt Nam đi theo con đường cách mạng vô sản. Ý thức được vai trò quan trọng của công tác tuyên truyền, ngày 21/6/1925 tờ báo Thanh Niên - cơ quan ngôn luận của tổ chức cách mạng Việt Nam ra đời và không ngừng phát huy vai trò quan trọng của mình. Sự kiện quan trọng này đã chính thức khai sinh báo chí cách mạng Việt Nam.

   Vào cuối những năm 20 của thế kỷ XX, các tổ chức cách mạng trên khắp mọi miền đất nước liên tục được thành lập và xuất bản các tờ báo riêng của mình. Tháng 6/1929 tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng ra đời, xuất bản báo Búa Liềm. Ban Công vận Trung ương ra báo Công hội đỏ. Tổng Công hội Bắc kỳ ra báo Lao Động. Tháng 9/1929, An Nam Cộng sản Đảng ra báo Đỏ. 

   Những tờ báo của các tổ chức nói trên có tác dụng cao và rất quan trọng trong việc giáo dục ý thức giai cấp, cổ vũ tinh thần đấu tranh giai cấp và bồi đắp lý tưởng cộng sản chủ nghĩa cho quần chúng nhân dân… Tuy nhiên, tình trạng hoạt động độc lập, thiếu tính đoàn kết, thiếu tinh thần phối hợp, thậm chí là công kích lẫn nhau giữa các tổ chức cộng sản và các tờ báo của họ làm cho cách mạng Việt Nam tổn hại nặng nề. Để chấm dứt tình trạng này, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đang hoạt động riêng lẻ. Dưới sự chủ trì của mình, ngày 3/2/1930 Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định: hợp nhất các tổ chức cộng sản, trên cơ sở đó thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, xuất bản Tạp chí Đỏ và báo Tranh đấu làm cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng. 

   2. Báo chí cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945

   Chủ tịch Hồ Chí Minh và những người lãnh đạo Đảng luôn đặt cách mạng Việt Nam trong mối liên hệ mật thiết với cách mạng các nước Đông Dương, tháng 10/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương. Ngay sau đó Trung ương Đảng cho ra báo Cờ Vô sản và Tạp chí Cộng sản. Hòa chung khí thế đó, các xứ ủy, tỉnh ủy, nhiều huyện ủy và chi bộ cũng lần lượt ra báo để kịp thời phục vụ cho nhiệm vụ đấu tranh và chuẩn bị đấu tranh. Bên cạnh đó, Ban lãnh đạo Đảng ở nước ngoài cũng được thành lập và xuất bản Tạp chí Bonsevich. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, báo chí thời kỳ này đã phát huy cao độ vai trò quan trọng của mình trong việc tuyên truyền, phát động, cổ vũ phong trào chống đế quốc, chống phong kiến một cách sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân. Thành công của cao trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh là bằng chứng, là kết quả của sự nỗ lực và những đóng góp quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam. 

   Đứng trước tình hình mới, Đại hội Đảng lần thứ I (tháng 3/1935) quyết định: đổi Tạp chí Bonsevich thành Tạp chí Lý luận Trung ương. Tranh thủ tình hình thế giới có nhiều thuận lợi, Mặt trận nhân dân chống phát xít được thành lập ở nhiều nước và khả năng hoạt động nửa hợp pháp nửa bất hợp pháp, Đảng chủ trương đưa báo chí ra hoạt động công khai. Nhiều tờ báo được xuất bản hợp pháp trên cả nước, trong đó có cả các tờ báo cách mạng bằng tiếng Pháp được xuất bản ở Hà Nội. Hoạt động báo chí trong các nhà tù lớn cũng phát triển với nhiều tờ báo và tạp chí ra đời phục vụ tích cực cho công tác xây dựng Đảng, truyền bá Chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối cách mạng dân chủ của Đảng, kiên quyết đấu tranh chống lại đế quốc, phong kiến, bài trừ Chủ nghĩa cải lương của giai cấp vô sản, chủ nghĩa dân tộc tư sản của tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng, đồng thời chuẩn bị điều kiện về mọi mặt nhằm đưa cách mạng Đông Dương tiến lên giai đoạn mới.

   Bước sang những năm 40, căn cứ vào diễn biến tình hình cách mạng trên thế giới, khu vực và nhất là những chuyển biến nhanh chóng của tương quan lực lượng và tình hình chiến sự trong nước, nhận thấy thời cơ của cách mạng Việt Nam đang dần xuất hiện, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh không ngừng chuẩn bị mọi điều kiện để đón nhận thời cơ cách mạng. Ngay sau khi Mặt trận Việt Minh được thành lập, các tờ báo: Việt Nam độc lập, Cứu quốc, Cờ giải phóng, Tạp chí Cộng sản, báo của các đoàn thể và các địa phương cũng được kỳ bộ, tỉnh bộ Việt Minh cho phép xuất bản. Báo chí giai đoạn này đã phục vụ tích cực cho công tác xây dựng lực lượng, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang. Ngay sau khi nhận được Chỉ thị chuẩn bị khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh (5/1944), đặc biệt là sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp (3/1945), Đảng phát động Cao trào kháng Nhật cứu nước tiến tới Tổng khởi nghĩa. Bên cạnh các tờ báo và tạp chí đã có là những tờ báo của các lực lượng vũ trang từ các Căn cứ kháng Nhật và Khu giải phóng cũng được xuất bản. 

   Cách mạng Tháng tám năm 1945 thành công là nhờ một phần đóng góp không nhỏ của báo chí trong đó phải kể đến vai trò của tờ báo Cờ giải phóng và báo Cứu quốc. Mặc dù ra đời, phát triển trong một thời gian ngắn và hoàn cảnh khó khăn với nhiều biến động nhưng báo chí Việt Nam đã vượt lên tất cả và phát triển vô cùng mạnh mẽ. Chỉ trong vòng 20 năm kể từ khi báo Thanh Niên được thành lập (1925) đến cách mạng tháng tám (1945), Việt Nam đã có khoảng 380 tờ báo và tạp chí lớn nhỏ.

   3. Báo chí cách mạng Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975

   Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, đồng thời cũng mở ra cho báo chí Việt Nam một giai đoạn hoàn toàn mới. Dưới chế độ dân chủ nhân dân, báo chí Việt Nam xuất bản công khai với số lượng lớn, nội dung phong phú, hình thức đẹp - hiện đại và kỹ thuật in tiên tiến. Báo Cứu quốc trở thành tờ nhật báo lớn nhất trên cả nước với sức hấp dẫn mạnh mẽ đến đa số giai cấp trong xã hội. Cũng ngay trong năm 1945, bên cạnh báo viết đã trưởng thành nhanh chóng về mọi mặt là sự ra đời của báo nói với Đài phát thanh tiếng nói Việt Nam và Việt Nam thông tấn xã (Nay là Thông tấn xã Việt Nam) càng phát huy hơn nữa vai trò, hiệu quả của báo chí, nhất là trong việc bảo vệ chính quyền và Nhà nước non trẻ mới được thành lập. 

   Cuối năm 1945 tình hình cách mạng có nhiều bất lợi, không thể tiếp tục hoạt động công khai, Đảng ta quyết định chuyển sang hoạt động bí mật. Theo đó báo Cờ giải phóng phải ngừng xuất bản, thay vào đó là báo Sự thật được thành lập trên danh nghĩa là cơ quan ngôn luận của Hội nghiên cứu Chủ nghĩa Mác ở Đông Dương. Dưới vỏ bọc này, báo Sự thật tiếp tục sứ mệnh của báo Cờ giải phóng, báo Cứu quốc… một cách khéo léo và linh hoạt. Năm 1946 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai bùng nổ ở Hải Phòng, Lạng Sơn, Đà Nẵng sau đó nhanh chóng lan rộng, lúc này báo chí cơ bản phải rút vào hoạt động bí mật nhưng vẫn có một bộ phận hoạt động và xuất bản công khai tại các vùng tự do, căn cứ kháng chiến và cả vùng địch tạm chiếm. Vì thế nội dung các văn kiện quan trọng của Đảng, đường lối cách mạng, chủ trương của Nhà nước, các bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những vị lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước vẫn được báo chí kịp thời đăng tải, phổ biến đến đông đảo quần chúng nhân dân.

   Năm 1951, báo Nhân dân ra đời, Tạp chí Cộng sản tiếp tục được xuất bản, Tạp chí Sinh hoạt nội bộ và báo Quân đội nhân dân được thành lập càng củng cố hơn nữa vai trò và sức mạnh của báo chí. Điều này càng có ý nghĩa quan trọng hơn trong hoàn cảnh cách mạng Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn. Bằng sự nỗ lực phi thường, chiến đấu, hi sinh anh dũng của Đảng Cộng sản và nhân dân Việt Nam, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã kết thúc thắng lợi nhưng nước ta tạm thời bị chia làm hai miền Nam - Bắc với hai chế độ xã hội và hai nhiệm vụ chiến lược khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là đánh đổ đế quốc Mỹ và tay sai, hoàn thành cách mạng giải phóng dân tộc - thống nhất đất nước. Báo chí ở miền Bắc hoạt động tự do nên không ngừng gặt hái được nhiều thành công đáng kể, hỗ trợ đắc lực cho báo chí ở miền Nam đang hoạt động bí mật.

   Trước sự phát triển và trưởng thành về mọi mặt, ngày 2/6/1950 Hội Nhà báo Việt Nam được thành lập và chỉ hơn một tháng sau Hội gia nhập Tổ chức các nhà báo Quốc tế. Tờ báo Nhân dân được xuất bản đều đặn hằng ngày, báo Thanh Niên, Tạp chí Cộng sản, báo Quân đội nhân dân… đã đồng hành với Đảng và nhân dân đưa cuộc đấu tranh của dân tộc ta đến với Đại thắng mùa xuân năm 1975, thống nhất đất nước. 

   4. Báo chí cách mạng Việt Nam giai đoạn 1975 - 2025

   Đại thắng mùa xuân năm 1975 đánh dấu sự thắng lợi hoàn toàn và vẻ vang của cuộc kháng chiến chống Mỹ nói riêng và cuộc kháng chiến chống ngoại xâm nói chung, đưa lịch sử dân tộc bước sang một trang hoàn toàn mới. Từ nay, nhân dân ta vĩnh viễn thoát khỏi ách nô dịch của các nước đế quốc, tình trạng đất nước bị chia cắt, miền Nam được hoàn toàn giải phóng - đất nước thống nhất, hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trên cả nước, bảo vệ những thành quả bước đầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, đưa cả nước bước vào kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, tự do, thống nhất và chủ nghĩa xã hội. 

   Hòa chung với không khí hào hùng, phấn khởi, tự hào, tin tưởng của cả dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam có điều kiện thuận lợi để phát triển đáp ứng yêu cầu thông tin của thời đại mới với sự phát triển của khoa học công nghệ, công nghệ truyền thông, xu thế mở cửa hội nhập khu vực và thế giới, báo hình và báo điện tử ra đời, trở thành kênh thông tin hữu hiệu nhất trong thời đại mới. Bên cạnh việc tiếp tục truyền tải chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, là cầu nối ý Đảng với lòng dân, báo chí Việt Nam còn thể hiện trí tuệ, khát vọng, truyền thống lịch sử, văn hóa của dân tộc Việt, chỉ rõ ý chí kiên trì theo con đường độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội của nhân dân Việt Nam mà Đảng và Nhà nước đã dầy công xây dựng. 

   Công cuộc bảo vệ, đổi mới toàn diện đất nước năm 1986 với nội dung chủ yếu là chuyển đổi từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa đã thành công cùng với những thành tựu đáng tự hào của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước có một phần đóng góp quan trọng của báo chí. Trong điều kiện đất nước và quốc tế hiện nay, báo chí cách mạng Việt Nam càng phát huy hơn nữa vai trò quan trọng của mình và đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực. 

   Trong điều kiện đất nước thực hiện hoạt động chuyển đổi số và chủ trương sáp nhập các đơn vị hành chính, bỏ đơn vị hành chính cấp huyện nhằm tinh gọn bộ máy quản lý nhà nước, hướng đến hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thực hiện mục tiêu vì hạnh phúc của nhân dân và sự phát triển chung; báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò quan trọng của mình. Để làm tốt vai trò của mình, báo chí cách mạng Việt Nam luôn chủ động, nỗ lực trong việc truyền tải thông tin phục vụ hoạt động chuyển đổi số, truyền tải, cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách - pháp luật của Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân. Thông qua quá trình thực hiện vai trò của mình, báo chí cách mạng Việt Nam góp phần tạo ra sự đồng thuận, sự đoàn kết và sự quyết tâm trong toàn Đảng, toàn dân. Đây chính là nền tảng quan trọng tạo sự thành công trong công cuộc chuyển đổi số và thực hiện chủ trương sáp nhập của Đảng, Nhà nước ta.

   Mặc dù trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của lịch sử, thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau nhưng dù ở bất kỳ thời kỳ nào, bất kỳ nhiệm vụ nào Báo chí cách mạng Việt Nam vẫn không ngừng nỗ lực, lớn mạnh và luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ của mình để trở thành tiếng nói của Đảng, các cơ quan Nhà nước, các đoàn thể và là diễn đàn của nhân dân. Tiếng nói của báo chí không chỉ phản ánh kịp thời, đưa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống mà còn là kênh thông tin tin cậy để nhân dân bày tỏ tâm tư nguyện vọng, là phương tiện giám sát đối với cán bộ, các cơ quan, đơn vị của Đảng và Nhà nước.